├çocuk Yeti┼čtirirken S─▒kl─▒kla Yap─▒lan Hatalar, Hatalar─▒n Do─čurdu─ču Olumsuz Sonu├žlar ve ├ç├Âz├╝m ├ľnerileri

1. ├çocu─čun isteklerine ├Ânce “Hay─▒r!” deyip, sonra s─▒zlanmalar─▒na dayanamayarak/k─▒yamayarak karar─▒ndan vazge├žmek.

Olumsuz Sonu├žlar─▒: ├çocukta; “Hay─▒r!” denen ┼čeyleri, a─člay─▒p s─▒zlayarak ÔÇťEvet!ÔÇŁe d├Ân├╝┼čt├╝rebilece─či d├╝┼č├╝ncesini olu┼čturur. ├çocuk, istedi─či her ┼čey i├žin bu yolla ebeveynle pazarl─▒─ča ba┼člar.
├ľneriler: Hay─▒rlar─▒ azalt─▒n.
“Hay─▒r!” denen ┼čeylerin neden istedi─či gibi olamayaca─č─▒n─▒ ya┼č─▒na uygun bir dille a├ž─▒k├ža ifade edin.
“Hay─▒r!” dedi─činizde tavr─▒n─▒zda kararl─▒ olun.

2. ├çocu─čun sorumluluklar─▒n─▒ ├╝stlenmek, girdi─či olumsuz durumlarda su├žu ├╝st├╝ne almak.
Olumsuz Sonu├žlar─▒: Yanl─▒┼č her davran─▒┼č─▒n bir bedeli olmal─▒d─▒r. Ailelerin bedel ├Âdetmeye k─▒yamad─▒─č─▒ her yanl─▒┼č davran─▒┼č, ayn─▒ davran─▒┼č─▒n tekrar─▒ ile sonu├žlan─▒r.
Sorumluluk duygusu ta┼č─▒mayan ├žocuklar; ilerleyen ya┼člarda kendi g├Ârevlerini yerine getirmeyen, ba┼čkas─▒ndan destek almadan i┼člerini halledemeyen yeti┼čkinler haline gelebilirler.
├ľneriler: Yanl─▒┼č davran─▒┼č─▒n ard─▒ndan ya┼č─▒na uygun ve adilane bir ┼čekilde, davran─▒┼č─▒n─▒n sonu├žlar─▒n─▒ kendisinin ya┼čamas─▒na m├╝saade edin.
Her zaman i├žin ├žocu─ča ya┼č─▒na uygun sorumluluklar verin.
├çocuklar─▒n ba─č─▒ms─▒z i┼č yapabilme becerisini destekleyin.

3. ├çocu─ča duyulan sevgiyi okul ba┼čar─▒s─▒na yahut uslu durmas─▒na ba─čl─▒ olarak hissettirmek.
Olumsuz Sonu├žlar─▒: Sevgi; ba┼čar─▒ gibi herhangi bir d─▒┼č odak ile ili┼čkilendirildi─činde hata yapma oran─▒ ve buna ba─čl─▒ olarak ba┼čar─▒s─▒z olma olas─▒l─▒─č─▒ artar. Bu tutumla b├╝y├╝yen ├žocuklar─▒n ileride; d─▒┼čtan g├╝d├╝ml├╝, pasif, mutsuz yeti┼čkinler olma ihtimalleri ├žok y├╝ksektir. Ko┼čulsuz sevgi, ├žocu─čun ├Âzg├╝ven geli┼čimi ve kendini g├╝vende hissetmesi i├žin elzemdir.
├ľneriler: ├çocuklar─▒ “├ž├╝nk├╝” de─čil, “e─čer” de─čil; “ra─čmen” sevin.
├çocu─ča oldu─ču gibi kabul edildi─čini hissettirin ve sevildi─čini dile getirin.
* Burada unutulmamas─▒ gereken ├Ânemli bir husus; ko┼čulsuzca kabul edilenin davran─▒┼člar de─čil ├žocu─čun kendisi oldu─čudur. Uygun olmayan davran─▒┼člar elbette s├Âylenmelidir; aksi durumda, hissettirdi─čimiz ko┼čulsuz sevgi de─čil ko┼čulsuz kabul olacakt─▒r. Bu da ilerleyen y─▒llarda her yapt─▒─č─▒n─▒ do─čru kabul eden, kendini d├╝nyan─▒n merkezinde sanan benciller do─čuracakt─▒r.

4. ├çocu─ču s├╝rekli ba┼čkalar─▒yla k─▒yaslamak.
Olumsuz Sonu├žlar─▒: Ba┼čkalar─▒yla k─▒yaslanmak ├žocu─čun ├Âzg├╝venini y─▒kar, kayg─▒s─▒n─▒ artt─▒r─▒r. ├çocuk yetersiz hissetti─či i├žin ebeveyne ve k─▒yasland─▒─č─▒ ki┼čiye kar┼č─▒ olumsuz duygular beslemeye ba┼člar. ├ľfke ve k─▒skan├žl─▒k tepkileri g├Âsterebilir.
Di─čer bir ihtimalde ise; “Beni anlam─▒yorlar!” d├╝┼č├╝ncesi ├žocu─ču yaln─▒zl─▒─ča iter ve ├žocuk kendini ya┼čamdan izole ederek i├žine kapan─▒k/├žekingen bir tutum sergiler.
├ľneriler: Olmas─▒ istenilen davran─▒┼člar─▒ ki┼čiler ├╝zerinden de─čil, direkt davran─▒┼člar ├╝zerinden konu┼čun.
Her ├žocuk ├Âzeldir. Bu nedenle, ├žocuklar─▒ daima kendi ilgi ve yetenekleri, ba┼čar─▒lar─▒ do─črultusunda de─čerlendirin.

5. ├çocu─ču lay─▒k─▒yla dinlememek.
Olumsuz Sonu├žlar─▒: D├╝┼č├╝nceleri ciddiye al─▒nmayan, fikirleri dinlenmeyen ├žocuklar ilerleyen ya┼člarda ├Ânemsenmedikleri d├╝┼č├╝ncesi ile i├žine kapan─▒k bireyler olabilirler. Kelime hazneleri ve konu┼čma becerileri yeteri d├╝zeyde geli┼čmeyebilir.
Di─čer bir ihtimalde ise; bu ├žocuklar sorunlar─▒n─▒ anlatamamalar─▒, kendilerini uygun ┼čekilde ifade edememeleri sebebiyle h─▒r├ž─▒n ve sald─▒rgan tutum geli┼čtirebilirler.
├ľneriler: ├çocuklar─▒ ETK─░N ┼čekilde dinleyin. ─░leti┼čim sadece duyarak olmaz; jest ve mimikleri takip etmek, g├Âz konta─č─▒ kurmak ├Ânemlidir.
├çocu─čun anlatt─▒─č─▒ e─čer bir problem ise; hemen orada ├ž├Âzmek ad─▒na nasihat etmek yerine sorununu kendisinin ├ž├Âzebilmesi i├žin onu cesaretlendirin.
├çocuk; bir ┼čey anlatmak istedi─činde o an sizin i├žin uygun bir zaman de─čilse -├Âylesine dinlemek yerine- bunu ├žocukla payla┼č─▒n ve konu┼čmak i├žin birlikte ba┼čka bir uygun zaman planlay─▒n.

6. An─▒ kurtarmak i├žin yalan s├Âylemek, s├Âz verip tutmamak.
Olumsuz Sonu├žlar─▒: ├ľncelikle ├žocuk yalan s├Âylemeyi ├Â─črenir. Siz ├žocu─čunuza nas─▒l cevap veriyorsan─▒z yeti┼čkin oldu─čunda o da size ├Âyle cevap verecektir.
Hem kendilerine hem de di─čer insanlara -en yak─▒nlar─▒ da dahil olmak ├╝zere- g├╝ven duymamay─▒ ├Â─črenirler.
T├╝m bu olumsuz sonu├žlar do─črultusunda ise; d├╝┼č├╝k ├Âzsayg─▒l─▒, endi┼čeli ve stresli bir yeti┼čkin olmalar─▒ ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r.
├ľneriler: ├çocu─čun o anda ihtiya├ž duydu─ču bilgiyi en do─čru ┼čekilde ve karar─▒nda verin. ├ç├╝nk├╝; her detay─▒ s├Âylemek zorunda de─čilsiniz.
Gerekirse; fikrinizi belirtmek istemedi─činizi s├Âyleyin.
S├Âz verirken dikkatlice d├╝┼č├╝n├╝p yapabilece─činiz s├Âzler verin, ve ne olursa olsun s├Âz├╝n├╝n arkas─▒nda durun.

7. Kurallar─▒ kal─▒p halinde, okudu─čumuz/g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ┼čekillerde uygulamaya ├žal─▒┼čmak.
Olumsuz Sonu├žlar─▒: ├ľncelikle ailenin kurallara haz─▒r bulunu┼čluk d├╝zeyi ├Ânemlidir. Her bir ailenin dokusu birbirinden farkl─▒d─▒r, biriciktir. Basmakal─▒p halinde uygulamaya konulan kurallar─▒n i┼člevselli─či pek m├╝mk├╝n olmayacakt─▒r. Bu durum 36 numara ayakkab─▒ giyen birine 40 numara bir ayakkab─▒, yahut tam tersi 40 numara ayakkab─▒ giyen birine 36 numara ayakkab─▒ satmak, onu giydirmeye ├žal─▒┼čmaktan farks─▒zd─▒r. Kural aileyi ya s─▒kacak ya da aileye fazla esnek gelecektir.
├ľneriler: Kurallar─▒ ailenin ┼čartlar─▒na ve aileyi olu┼čturan bireylerin yap─▒s─▒na uygun ┼čekilde yeniden d├╝zenleyin.
Kural koyarken, kurallar─▒ uymas─▒ beklenen herkesi kural belirleme s├╝recine dahil edin.

8. ├çocu─čun ba┼čar─▒s─▒ konusunda y├╝ksek beklenti i├žerisinde olmak ve ├Â─črenme s├╝recinde ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča tahamm├╝ls├╝zl├╝k.
Olumsuz Sonu├žlar─▒: Ba┼čar─▒ elde etmesi i├žin zorlanan ├žocuk ba┼čar─▒l─▒ bir ├Â─črenci olsa bile; d─▒┼čar─▒dan bask─▒yla gelen bu ba┼čar─▒ onun s├╝rekli yorgun, aceleci, gergin ve mutsuz bir yeti┼čkin olmas─▒na zemin haz─▒rlayabilir.
A┼č─▒r─▒ y├╝ksek beklenti; ├žocukta kayg─▒ olu┼čturabilir. Bununla birlikte ├žocuk; her zaman ba┼čar─▒l─▒ olmas─▒ gerekti─čine inanan, kendine hata yapma f─▒rsat─▒ tan─▒mayan, olumsuz ele┼čtirilere tahamm├╝l edemeyen biri haline gelebilir.
T├╝m bunlar─▒n yan─▒nda, ├╝zerinde yo─čun bask─▒ hisseden ├žocuk ├želi┼čkili bir bi├žimde ne kadar ba┼čar─▒l─▒ olursa olsun kendisini “ba┼čar─▒s─▒z” hissedecektir.
├ľneriler: Okul ├ža─č─▒na gelmi┼č dahi olsa oyun oynamas─▒na, oyunla ├Â─črenmesine m├╝saade edin.
├ľ─črenmeyi sevmesini sa─člamak ├╝zere ├žaba g├Âsterin. ├ľ─črenmeyi seven ├žocuk, gerisini zaten kendisi halledecektir.
├çocuklar─▒n tek kimli─činin ├Â─črencilik olmad─▒─č─▒n─▒ hat─▒rlay─▒n. Ba┼čka gereksinimleri oldu─čunu g├Âr├╝n ve bunlar─▒ gidermek i├žin ├žaba g├Âsterin.

9. ÔÇťSen dur, ben yapar─▒m!” pozisyonunda tak─▒l─▒ kalmak.
Olumsuz Sonu├žlar─▒: S├╝rekli olumsuz senaryolar ├╝retme, “Yapma! Etme!” t├╝r├╝nde konu┼čmalar sonucunda; korkak bireyler yeti┼čir. Hatta ├žocuk bu ortamda tam olarak birey oldu─čunu bile hissedemez.
├çocuk ad─▒na konu┼čmak da bu ba┼čl─▒k alt─▒nda de─čerlendirilebilecek bir sorundur. Kendisine bu ┼čekilde davran─▒lan ├žocu─čun d─▒┼čar─▒da kendisini ifade etme cesaretini kazanmas─▒, kendi ayaklar─▒ ├╝zerinde durmay─▒ ├Â─črenebilmesi ├žok zor olacakt─▒r.
├ľneriler: Hata yapma ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ tan─▒y─▒n. Bu ├Âzg├╝rl├╝─če sahip olan ├žocuk; sebep-sonu├ž ili┼čkisi kurmay─▒ ├Â─črenecek ve zamanla olumsuz sonu├žlar do─čuracak kararlar vermeyi b─▒rakacakt─▒r.
├ľzg├╝venini destekleyecek c├╝mleler kurun. ├çocu─čun ├Âzg├╝veni y├╝kseldi─činde ba─č─▒ms─▒z i┼č yapabilme becerisi kendili─činden geli┼čecektir.

10. Su├žlay─▒c─▒ konu┼čmak.
Olumsuz sonu├žlar: S├╝rekli ele┼čtirilme sonucunda ├žocuk huzursuzluk hisseder ve yalan s├Âylemeye meyleder. Bu ├žocuklar ilerleyen y─▒llarda sorunlar─▒n─▒ payla┼čmayan “s─▒r k├╝p├╝” bireyler haline gelebilirler.
Ebeveynden yeterli d├╝zeyde onay alamayan bu ├žocuklar bu durumun yaratt─▒─č─▒ olumsuz duygular sonucunda agresif tav─▒rlar sergileyebilirler.
├ľneriler: Sizi su├žlay─▒c─▒ konu┼čmaya iten problem ne ise “Ben Dili” ile sakince ├žocu─ča izah edin.
Problemli davran─▒┼č─▒n ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin aceleci ve ─▒srarc─▒ davranmay─▒n. ├ç├╝nk├╝; istendik davran─▒┼č─▒n olu┼čmas─▒ sab─▒r gerektiren bir s├╝re├žtir.
Problemli davran─▒┼č─▒n ortadan kald─▒r─▒lma s├╝recinde olumlu ad─▒mlar─▒ destekleyin; ayn─▒ zamanda ├žocu─ča hata yapma f─▒rsat─▒ da tan─▒may─▒ unutmay─▒n, de─či┼čim bir anda de─čil d├╝┼če kalka gelecektir.

11. ├çocuklar─▒n en ├Ânemli rol-modelinin anne-babalar oldu─čunu unutmak!
Olumsuz Sonu├žlar: ├çocuklar─▒n ilk ├Â─črenme ortam─▒; i├žine do─čup b├╝y├╝d├╝kleri evdir. Davran─▒┼člar─▒n─▒ ailelerini g├Âzlemleyerek geli┼čtirirler. ├çocuklar; konu┼čmay─▒, dinlemeyi, payla┼čmay─▒; asl─▒nda her ┼čeyi ├Ânce ailelerinden ├Â─črenirler.
├ľrne─čin; yeti┼čkin olman─▒z sizin her zaman hakl─▒ oldu─čunuz ve ├Âz├╝r dilemeyece─činiz anlam─▒na gelmez. Anne-baba bu ┼čekilde davran─▒rsa ├žocuk ├Âz├╝r dilemenin utan─▒lacak bir ┼čey oldu─čunu d├╝┼č├╝necektir -t─▒pk─▒ anne ve babas─▒ gibi!
├ľneriler: ├çocu─čunuzda yanl─▒┼č bir davran─▒┼č g├Âzlemlerseniz ├Âncelikle d├Ân├╝p kendinize bak─▒n ve sorun; “Bu davran─▒┼č─▒ benden ├Â─črenmi┼č olabilir mi?” Cevab─▒n─▒ vermekle y├╝k├╝ml├╝ oldu─čunuz ilk soru budur!

U  N  U  T  M  A  Y  I  N !
Her yeti┼čkin bir zamanlar ├žocuktu.
Ve…
Edip CANSEVER’in dedi─či gibi…
G├Âky├╝z├╝ gibi bir ┼čey bu ├žocukluk
Hi├žbir yere gitmiyor.”
I┼č─▒l ─▒┼č─▒l, masmavi bir g├Âky├╝z├╝ alt─▒nda ya┼čamak, her ├žocu─čun hakk─▒!